07.07-06.10.2024
ARBOS

expositie

Deelnemende kunstenaars:

Gerbrand Burger (NL) – Tom Claassen (NL) – Gesine Grundmann (DE) – Roman Gysin (CH) – Abul Hisham (IN) – Milda Lembertaitė (LT/UK) – Bart Lunenburg (NL) – Henrique Oliveira (BR) – Maria Roosen (NL) – Tatiana Wolska (PL)

Met de grote nadruk op materialiteit die momenteel in de hedendaagse kunst waarneembaar is, worden klassieke materialen als klei, textiel en steen door de huidige generatie kunstenaars heronderzocht. Deze materialen zijn niet meer weg te denken uit de postmediale praktijken van de jongste garde. En nu volgt het oudste beeldhouwmateriaal, hout.

Hout, kern van bomen, een combinatie van kooldioxide, zonlicht en mineralen, is een van de meest universele materialen in de kunst. Niet alleen is hout het oudste materiaal maar door de eeuwen heen ook het meest gebruikte materiaal in de kunst.

Onze voorouders bouwden een half miljoen jaar geleden al met hout, zo publiceerde afgelopen september het gerenommeerde tijdschrift Nature. In de geschiedenis van de mensheid is hout een primair materiaal, dat in vrijwel alle culturen gebruikt werd voor de productie van gereedschappen, gebruiksvoorwerpen, meubels en voor de expressie van devotie. Het oudste houten beeld, het Idool van Shigir, een totem van bijna drie meter hoog, is 11.000 jaar oud, tweemaal ouder dan Stonehenge en de piramides in Egypte. In de Griekse mythologie was de boom het symbool van vruchtbaarheid, maar ook de brenger van vuur, de goddelijke vonk. Als je op hout wreef vlamde de vonk op waarmee je offervuren ontstak. De macht van de goden huisde in de boom.

Idool van Shigir

De status van hout als meest gebruikte materiaal in de beeldhouwkunst duurde totdat het in de 16e eeuw werd vervangen door marmer en brons. Een herintroductie vond plaats in de vroege 20ste eeuw maar hout zou nooit meer de status van voorheen bereiken. Slechts een selecte groep kunstenaars die tot de sculpturale canon van de 20ste eeuw behoren, bleven hout gebruiken, zoals Sophie Taeuber-Arp, Constantin Brâncuși, Alberto Giacometti, Pablo Picasso, Henry Moore, Barbara Hepworth, Ossip Zadkine, Juana Muller, Isamu Noguchi, Louise Bourgeois, Maren Hassinger, Louise Nevelson, Carl Andre, Mario Merz, Giuseppe Penone, Donald Judd, Tony Cragg, Richard Deacon, Richard Long, David Nash, Martin Puryear, Georg Baselitz, Stephan Balkenhol, Tadashi Kawamata en Jimmie Durham.

Barbara Hepworth in 1963
© Bowness, Hepworth Estate

Dat hout in de architectuur in toenemende mate toegepast wordt, niet alleen om esthetische redenen maar ook vanuit het duurzaamheidsperspectief, is overduidelijk. Dat geldt ook voor hout in design. Maar hoe is het gesteld met hout in de hedendaagse sculptuur? De opmars van kunstenaars die hout toepassen in hun artistieke praktijk is niet meer te negeren. Naast Alma Allen, Huma Bhabha, Claudia Comte, Thomas Houseago en Oscar Tuazon, om er maar enkelen te noemen, die in hun artistieke praktijk een vooraanstaande positie gecreëerd hebben voor het gebruik van hout, is er een nieuwe generatie kunstenaars die dat doen. Ook midcareer kunstenaars die in hout werken, treden geleidelijk weer meer op de voorgrond en zelfs een grootheid als Paul McCarthy heeft traditionele houtbewerking in monumentale vorm opgenomen in zijn tegendraadse kunstpraktijk.

Alma Allen - Not Yet Titled (2020)

Naast traditionele methodes, verkennen de praktijken van deze kunstenaars nieuwe, computergestuurde wijzen van houtbewerking, installaties die de traditie van de Minimal Art voortzetten, thema’s als identiteit en gender, klimaat, sociale cohesie, relaties tussen hedendaagse sculptuur en architectuur en, in het kader van duurzaamheid, recycling. We kunnen misschien wel spreken van een wood turn. Het gaat immers niet alleen om kunstenaars die hout herontdekken maar ook om een hernieuwde focus op dit materiaal vanuit kunstinstellingen.

Kunst die van hout gemaakt is, neemt een speciale positie in. Hout als materiaal dat door de kunstenaar bewerkt wordt, verbindt het lichaam direct met een van de meest voorkomende en belangwekkendste entiteiten op de aarde, bomen. Het zijn bomen die kooldioxide omzetten in zuurstof, noodzakelijk voor leven. Houten sculpturen revitaliseren in zekere zin de relatie tussen de mens en het hem omringende, een besef dat grotendeels verloren gegaan is als gevolg van technologische processen, toenemende verstedelijking en de groeiende teloorgang van collectieve kennis.

Ofschoon houten sculpturen nooit ontbroken hebben in voorgaande edities van Lustwarande, met werken van bijvoorbeeld Kevin van Braak, Anya Gallaccio, Henrik Håkansson, Terence Koh en Ojārs Pētersons, focust de veertiende editie exclusief op het gebruik van hout in de hedendaagse sculptuur. Dat gebeurt midden tussen de bomen. De expositie benadrukt daarmee de essentie van wat De Oude Warande is, arbos, Latijn voor bomen.

Maria Roosen - Widow 1 (2017)