14.06-27.09.2026
MATERIAL WORLDS

Dit jaar viert Lustwarande haar vijfentwintigjarige bestaan met de expositie MATERIAL WORLDS, die een greep laat zien uit de stand van zaken in de internationale sculptuur. MATERIAL WORLDS is de vijftiende editie van Lustwarande.

De hedendaagse kunst reflecteert het actuele maatschappelijke debat, van identiteit, waarbinnen een sterke focus op etniciteit en gender, post-kolonialisme en migratie, intersectionaliteit en xenofobie, nieuwe visies op de relatie tussen organische en anorganische entiteiten, voortschrijdende robotisering en big data, klimaatsverandering tot het wereldwijd toenemende politieke en oorlogsgeweld.

Daarnaast heeft de hedendaagse kunst een andere belangrijke focus. Uiterst opvallend is de aandacht voor materiaal, niet alleen in sculptuur en installatie maar ook in schilder- en tekenkunst en in textiele kunstwerken. Deze aandacht voor materialen, de huid van het kunstwerk, staat nu ruim tien jaar op de voorgrond na een lange tijd van relatieve afwezigheid. Het ambacht is terug in de kunst en de fysieke inspanning van de maker mag gezien worden.

Het is opmerkelijk dat materialen zoals wol, vilt, zijde, rubber, klei, glas, natuursteen en hout op dit moment een grote rol spelen in de hedendaagse beeldende kunst, architectuur en design. Wat eerst een stoffig imago had, wordt nu gezien als een vernieuwende kracht. Deze materialen worden gecombineerd met traditionele technieken, lokaal ambacht en voorouderlijke praktijken. Inheemse waarden worden steeds vaker opnieuw gekoesterd. Kunstenaars zijn geïnteresseerd in materiaalprocessen. Al dan niet met behulp van nieuwe (computergestuurde) technieken wordt deze herwaardering gecombineerd met heronderzoek en hergebruik van de materialen, waarbij duurzaamheid leidend is.

Waar komt deze hernieuwde belangstelling voor materialiteit vandaan? Een verklaring is te vinden vanuit een filosofisch-sociologisch perspectief, meer specifiek vanuit het deconstructivistisch gedachtengoed van denkers als Bruno Latour en Timothy Morton en dat van (eco)feministische denkers als Karen Barad, Donna Haraway, Octavia Butler en Stacy Alaimo, waarbij radicaal wordt gebroken met de denkkaders van de Verlichting en het Modernisme, die de wereld verklaren vanuit de mens: bovenaan de ladder van alles op aarde.

Het huidige tijdperk wordt door velen Antropoceen genoemd, oftewel het ’tijdperk van de mens’. Het gaat om het idee dat het huidige geologische tijdperk wordt bepaald door de onomkeerbare menselijke invloed op de planeet. Het handelen van mensen heeft zoveel impact op de aarde dat álle organismen, inclusief mensen zelf, hiervan de gevolgen ondervinden. Dat betreft bovenal het besef dat mensen de aarde door CO2 uitstoot dusdanig opwarmen dat die op termijn onleefbaar kan worden. Sommige denkers gebruiken het woord Antropoceen bewust niet, omdat dat verwijst naar de mens en daarom niet goed uitdrukt dat álle entiteiten op de planeet, organisch en anorganisch, op hetzelfde niveau staan.

Waar bezorgdheid om de toestand van de aarde bij veel volken en gemeenschappen altijd al heeft bestaan, maar niet tot het Westen doordrong, is die ook hier allerminst iets van de laatste tien jaar. Al in 1968 uitte de Club van Rome, bestaande uit wetenschappers en industriëlen, haar bezorgdheid over de toekomst van de wereld. Maar het zou tot 2015 duren, met de Overeenkomst van Parijs, dat er afspraken werden gemaakt om de klimaatcrisis en de gevolgen ervan aan te pakken.

Het is niet verwonderlijk dat dergelijke actuele denkkaders hun weerslag hebben op de hedendaagse kunstproductie. De onophoudelijke nadruk die er op het belang van materie wordt gelegd, heeft ertoe geleid dat nieuwe generaties kunstenaars de vraag opwerpen hoe materie mensen beïnvloedt en hoe mensen materie beïnvloeden. Dit heeft op het gebied van sculptuur en installatie geleid tot talloze verbeeldingen in een nog steeds groeiend aantal materialen. Hierbij bevinden combinaties van kunststoffen met vloeistoffen en chemicaliën (in 2023 het thema van EARTHEATERS) en klassieke materialen als glas, textiel, metalen, klei en hout, het oudste beeldhouwmateriaal (in 2024 het thema van ARBOS), zich aan de uitersten van het spectrum. Kunstenaars als Isabelle Andriessen, Jes Fan, Agata Ingarden, Mire Lee, Pakui Hardware en WangShui, om er slechts enkelen te noemen, zijn vertegenwoordigers van deze nieuwe hybride, fluïde sculptuur aan de ene kant van het spectrum.

De oeuvres van Alma Allen, Carol Bove, Simone Leigh en Claudia Comte, onder anderen, representeren het hernieuwde gebruik van klassieke materialen aan de andere zijde. Tussen deze twee uitersten zien we een bonte parade aan mengvormen, waarbij materialen zorgvuldig gecombineerd, bewerkt en in elkaar gezet worden.

Materiaal is, wat Auguste Rodin honderdvijftig jaar geleden ontdekte, de determinerende factor voor vorm.

De titel MATERIAL WORLDS verwijst naar deze fysieke en geëngageerde sculptuurpraktijk. De kunstenaars die aan deze expositie deelnemen, zijn niet alleen geïnteresseerd in bewondering voor het materiaal. Veel van de deelnemende kunstenaars delen vooral verwondering en bezorgdheid voor de aarde. Hun kunst onderzoekt de herbezinning op de verstoorde verhouding van de mens met de planeet. En zij wordt ingezet om het tij te keren. Het gaat om een verlangen Moeder Aarde te willen behouden en haar te eren.